एनआरएन सम्मेलन हो कि भ्रातृसंगठनको अधिवेशन ? – चिरञ्जीवी ढकाल

गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएन) को सातौं विश्व सम्मेलन आउँदो साता आयोजना हुँदैछ । यसको संस्थापकमध्ये म पनि एक हुँ । सन् २००३ मा पहिलो विश्व सम्मेलन नयाँ बानेश्वरको बीसीसीआईको (अहिलेको संविधानसभा) हलमा आयोजना हुँदा मैले पनि अन्तर्राष्ट्रिय सहसंयोजक भएर भूमिका निर्वाह गरेको थिएँ । मूलतः विश्वभर छरिएर रहेका नेपालीहरूलाई एकताको सूत्रमा बाँध्ने, जन्मभूमिप्रतिको स्नेह दर्शाउन, सीप, ज्ञान र लगानी स्वदेश भित्र्याउने तथा प्रवासमा रहँदाको पीडालाई सेयर गर्न एनआरएनको परिकल्पना युरोपमा रहेका नेपाली समुदायले गरेका थिए । यो पवित्र उद्देश्यलाई संसारभर छरिएर रहेका नेपाली समुदायले साथ दिएका थिए । र, दिइरहने  छन् ।

यसलाई संगठनको रूपमा विकास गर्नुभन्दा पनि अभियानका रूपमा अघि बढाउने त्यसबेलाको नेतृत्वले उद्घोष गरेको थियो । त्यसैले यसका नेतृत्वहरू राजनीतिभन्दा माथि उठेर विशुद्ध सामाजिक सेवामा समर्पित भए, अहिले पनि समर्पित छन् । संस्थापक अध्यक्ष डा.उपेन्द्र महतोले तीन कार्यकाल कुशलतापूर्वक नेतृत्व सम्हाल्नुभयो । त्यसपछि देवमान हिराचन र जीवा लामिछानेले एक कार्यकाल सम्हाल्नुभयो । अहिले अस्ट्रेलियाबाट प्रतिनिधित्व गर्नु हुने शेष घलेको हातमा नेतृत्व छ ।

संस्था दर्ता र नागरिकताको निरन्तरताको माग एनआरएनले नेपाल सरकारसँग स्थापनाकालदेखि नै मागेको हो । एनआरएनका यी दुईवटा एजेन्डा नेपाल सरकारले अहिले सम्बोधन गरेको छ । यसअघिका अध्यक्ष जीवा लामिछानेको कार्यकालमा संस्था दर्ता भएको छ भने नेपालको संविधान २०७२ मा एनआरएनले माग्दै आएको राजनीतिक अधिकारबाहेकको नागरिकताको निरन्तरता सम्बोधन गरेको छ ।
एनआरएनका यी दुई एजेन्डा पूरा हुन १२ वर्ष कुर्नुप¥यो । यो १२ वर्ष भनेको चानचुने समय होइन । देश अहिले पनि संक्रमणकालबाट मुक्त हुन सकेको छैन, यस्तो अवस्थामा १२ वर्ष लगाएर भएर पनि एनआरएनका माग सम्बोधन भएका छन् । साथै यो १२ वर्षमा जन्मभूमिलाई एनआरएनले के दियो भन्ने कुराको पनि हिसाब–किताब खोजिन्छ होला ।

सामाजिक क्षेत्रमा एनआरएनले प्रशस्त पैसा खर्च गरेका छन् । लगानी, ज्ञान र सीप पनि प्रशस्तै भित्र्याएको छ, यसमा बहस गरिराख्नुपर्ने आवश्यकता छैन । इन्धन संकटका बेला एनआरएनले निर्माण गरेको सानिमा माई जलविद्युत् परियोजनालाई एउटा उदाहरणका रूपमा लिन सकिन्छ । यी सकरात्मक कुरा हुँदाहुँदै केही विकृति पनि सँगैसँगै भित्रिएछ भन्ने कुरा मन अमिलो पारेर यहाँ उल्लेख गर्नैपर्ने हुन्छ । अझ संस्थापक अध्यक्ष डा.महतोको हालै बेलायतको नेपाली टिभीमा प्रसारित अन्तर्वार्ता मर्मस्पर्शी थियो । घर निर्माणको जग बसाउने अथवा खुट्टा टेकाउने अभिभावकलाई चटक्कै बिर्सेको कुरा अन्तर्वार्तामा उल्लेख थियो ।

नेतृत्व लिन अघि सरेका एनआरएन साथीहरूको सामाजिक सञ्जालमा प्रचारशैली हेर्ने हो भने कुनै राजनीतिक दलको भ्रातृसंस्थाको अधिवेशनको झझल्को दिन्छ । संस्थाको विधि, विधान र उद्देश्यलाई तिलाञ्जली दिएर भोट माग्ने, प्यानल बनाउने र गुटबन्दी गरेर अर्कालाई खुइलाउने प्रवृत्तिले राजनीतिक दलसँग ठ्याक्कै मिल्छ । राजनीतिक दलमा जस्तै क्षेत्रीयता र जातिवादको मुद्दाले पनि एनआरएनमा प्रवेश पाएको छ । लाग्छ, यो एनआरएन सम्मेलन होइन, कुनै राजनीतिक भ्रातृसंस्थाको अधिवेशन भइरहेको छ ।

हुन त नेतृत्व कसैले दिने होइन, प्रतिस्पर्धा गरेरै लिनुपर्छ । त्यो प्रतिस्पर्धा संस्थाको विधि विधानभित्र रहेर स्वास्थ्य तरिकाले गर्नुपर्छ । हामीले विदेशमा बसेर सिकेको पनि त्यही हो । व्यक्तिमा नेतृत्वको क्षमता त्यो बेला देखिन्छ, जसले संस्थाको उद्देश्यलाई नयाँ ढंगले अघि बढाउँछ ।
स्थापनाकालदेखि एनआरएनले मागेको कुरा लगभग पूरा भएको अवस्था छ । अब नयाँ ढंगले एनआरएन अघि बढ्नुपर्छ भन्ने एनआरएनहरूको चाहना हो । अहिले नेतृत्वमा आउने चाहना राख्ने कसैले पनि नयाँ एजेन्डा उठाएको पाइएको छैन । जति पनि उम्मेदवार छन्, उनीहरू तिनै पुराना कुरा दो¥याएर आत्मप्रशंसा र सस्तो प्रचारबाजीमा उत्रेका छन् । लाग्छ, उनीहरूसँग एनआरएनलाई बाटो देखाउने क्षमता योग्यता छैन । भूलभूलैयामा नेतृत्व हत्याउने एकसूत्रीय अभियानमा उनीहरूले लागेका छन् ।
यो एनआरएको संस्कृति होइन, विकृति हो, यो सच्चिनुपर्छ । एनआरएन कार्यालयमा फोटो झुन्ड्याउनु ठूलो कुरा होइन, जन्मभूमिलाई कति योगदान दिन सके त्यो महत्वपूर्ण हो । यी कुरा मनन गरेर मात्र एनआरएनको सातौं विश्व सम्मेलनमा सहभागी बनौं भन्ने मेरो विनम्र आग्रह हो ।
(ढकाल एनआरएन संस्थापक सहसंयोजक हुन्)